Η αλήθεια για το Άγιο Φως

Του Κώστα Παππά - Από την εφημερίδα «Ορθόδοξη Αλήθεια».

Το θαύμα αποτελεί για τη ζωή της Εκκλησίας ένα ιδιαίτερο γεγονός, που ενισχύει την πίστη και κάνει αισθητές τις ενέργειες του Θεού στον φυσικό κόσμο. 

Τα γεγονότα που η λογική μας δεν μπορεί να προσεγγίσει οδηγούν σε δύο δρόμους, είτε σε αυτόν της πίστης είτε σε αυτόν της αμφισβήτησης. Μέσα λοιπόν στα πολλά θαυμαστά γεγονότα στη ζωή της Εκκλησίας εμπεριέχεται ως κυρίαρχο γεγονός και η παρουσία του Αγίου Φωτός σε κάθε μορφή του.

Μέσα στους αιώνες αυτό το φως αποτελεί για τους πιστούς μια θεϊκή ένδειξη, η οποία βιώνεται κάθε χρόνο στον Πανάγιο Τάφο, όπου κατά δεκάδες χιλιάδες σπεύδουν άνθρωποι από όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γης για να ζήσουν από κοντά το γεγονός. Υπάρχει όμως πάντοτε η αμφιβολία ορισμένων αν πρόκειται για θαύμα ή «απάτη».

Ο ορθολογισμός της εποχής οδηγεί πολλούς ανθρώπους -κυρίως επιστήμονες, αλλά όχι μόνο- να μην αποδέχονται την έννοια του θαύματος για ό,τι δεν μπορούν να αποδείξουν με τη λογική. Με ποιον τρόπο μπορεί κάποιος να προσεγγίσει λογικά εκείνο που υπερβαίνει τη λογική; Πώς το παράδοξο μπορεί να χωρέσει στα στενά όρια της λογικής; Η βίωση του θαύματος από ανθρώπους που το έζησαν είναι ένα μοναδικό γεγονός, ίσως σαν μια δεύτερη γέννηση.

Η «ορθόδοξη Αλήθεια» επικοινώνησε με την Αγγελική Χατζηιωάννου, θεολόγο, υποψήφια διδάκτορα Θεολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και συγγραφέα του βιβλίου «Ορθόδοξος Ομολογία περί του Αγίου Φωτός», η οποία αναφέρθηκε στις πρώτες εμφανίσεις του Αγίου Φωτός όπως καταγράφονται στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. 

« Το Αγιο Φως», είπε, «δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά στον Πανάγιο Τάφο. Η πρώτη εμφάνιση γίνεται στην Αγία Γραφή, εκεί όπου ο Μωυσής πηγαίνει στο Ορος Χωρήβ και βλέπει τη φλεγομένη και μη καιομένη βάτο. Αυτό το φως που την περιβάλλει είναι η πρώτη εμφάνιση του Αγίου Φωτός. Στην Καινή Διαθήκη εμφανίζεται στη Γέννηση, με το αστέρι της Βηθλεέμ». 

Δεν παρέλειψε επίσης να αναφερθεί και στη Μεταμόρφωση, όπου, όπως επισήμανε, «έχουμε εμφάνιση του φωτός όταν ο Χριστός μεταμορφώθηκε στο Ορος Θαβώρ και άστραψαν τα ρούχα Του. Στην Ανάσταση πλέον ο Ευαγγελιστής Ιωάννης αναφέρει ότι, ενώ έξω ήταν σκοτάδι, μπορούν και βλέπουν μέσα στον τάφο, αφού ήταν λουσμένος με φως».

Η κυρία Χατζηιωάννου αναφέρθηκε και στο αρμενικό κανονάριο, ένα βιβλίο στο οποίο γράφονται οι ακολουθίες που γίνονταν στον Ναό της Αναστάσεως. Αυτό χρονολογείται από το 417 και καταγράφει εκεί την ακολουθία του Αγίου Φωτός. 

«Πιο πριν», σημείωσε, «δεν υπάρχουν μαρτυρίες γιατί το 136 μ.Χ. ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός έχτισε στον Πανάγιο Τάφο ναό αφιερωμένο στην Αφροδίτη και εκ των πραγμάτων, αφού δεν ανήκε στους χριστιανούς, δεν θα μπορούσε να τελεστεί καμία ακολουθία. Υπάρχουν και μαρτυρίες, που δεν έγιναν από χριστιανούς, όπως ενός σιίτη λογίου, ο οποίος αναφέρει σε έγγραφό του ότι οι μουσουλμανικές Αρχές των Ιεροσολύμων αντικαθιστούσαν τα φιτίλια που υπήρχαν στον Ναό της Αναστάσεως με σύρμα, ελπίζοντας ότι το Αγιο Φως δεν θα εμφανιστεί. Παρ' όλα αυτά εμφανιζόταν και άναβε το σύρμα. Μάλιστα, ο μεγάλος ιμάμης των Ιεροσολύμων έπαιρνε το Αγιο Φως και άναβε τις λυχνίες στο τζαμί. Επίσης, την εποχή που οι Σταυροφόροι ήταν στα Ιεροσόλυμα πήραν όλες τις ακολουθίες που υπήρχαν στον Πανάγιο Τάφο εκτός από μία, αυτή του Αγίου Φωτός. Ακόμα μία καταγραφή είναι και αυτή του Λατίνου Πατριάρχη Ιεροσολύμων, ο οποίος το Μεγάλο Σάββατο του 1101 επιχείρησε να κάνει την ακολουθία χωρίς κανένα αποτέλεσμα. Σε απελπιστική κατάσταση ο Βαλδουίνος, βασιλιάς των Λατίνων, ζητά να φέρουν τον ορθόδοξο ιεράρχη μετά την προσευχή του οποίου το φως εμφανίστηκε. Από τότε οι Λατίνοι ανέθεσαν την ακολουθία του Αγίου Φωτός στους ορθοδόξους».

«Ένα άλλο γεγονός το οποίο αξίζει να σημειωθεί», σύμφωνα με την κυρία Χατζηιωάννου, «χρονολογείται το 1580, όταν τα Ιεροσόλυμα κατακτήθηκαν από τους Οθωμανούς. Οι Αρμένιοι μονοφυσίτες τούς έπεισαν, δωροδοκώντας τους, ότι η πραγματική ημερομηνία του Πάσχα δεν είναι το Μεγάλο Σάββατο των ορθοδόξων αλλά το δικό τους, που ήταν μια εβδομάδα μετά. Οταν ο Πατριάρχης Σοφρώνιος Δ΄ είδε τον τάφο κλειστό, προσευχήθηκε έξω από την αυλή και τότε Αγιο Φως έσκισε την κολόνα και άναψε τη δική του λαμπάδα. Την ίδια ώρα απέναντι στο Τέμενος του Ομάρ ήταν ώρα προσευχής για τους μουσουλμάνους. Ο ιμάμης, βλέποντας αυτό το γεγονός, φώναξε ότι ο Θεός των χριστιανών είναι ο πραγματικός και πήδηξε από τον μιναρέ στην αυλή χωρίς να πάθει τίποτα. Οι μουσουλμάνοι τότε τον δολοφόνησαν. Αυτός είναι ο Αγιος Αχμέτ».

Η κυρία Χατζηιωάννου αναφέρθηκε και στο τελετουργικό της ακολουθίας όταν «ο Πατριάρχης κατεβαίνει από τη σκάλα του Αγίου Ιακώβου στο ιερό του Ναού της Αναστάσεως. Φορά τα άμφιά του, καθώς ο Αρμένης Πατριάρχης και ο Κόπτης Πατριάρχης παίρνουν την ευχή του ως δείγμα σεβασμού. Το Κουβούκλιο του Πανάγιου Τάφου έχει ελεγχθεί από την ισραηλινή αστυνομία και βεβαιώνει ότι δεν υπάρχει μέσα κάτι που δίνει φως, όπως αναπτήρας ή σπίρτα. Ο τάφος κλείνει με τις σφραγίδες όλων των χριστιανικών δογμάτων. Στη συνέχεια ο Πατριάρχης απεκδύεται τα άμφιά του και μένει μόνο με το στιχάριο, τη ζώνη και τα επιμανίκια, κάτι που συμβολίζει τον άγγελο που περίμενε έξω από τον τάφο τις μυροφόρες». Και προσθέτει η κυρία Χατζηιωάννου: «Με δύο λαμπάδες στα χέρια ο Πατριάρχης ψέλνει το “Φως ιλαρόν”. Ο Αρμένιος παραμένει στο προθάλαμο χωρίς να έχει δικαίωμα να μπει στον τάφο. Ο Πατριάρχης εισέρχεται μόνος του κρατώντας τις λαμπάδες και ένα χαρτί που γράφει την ευχή του Αγίου Φωτός, καθώς η πόρτα πίσω του κλείνει». Εκεί λοιπόν συμβαίνει κάθε χρόνο το θαύμα.

Η Αγγελική Χατζηιωάννου ανέφερε στη συνέχεια δύο μαρτυρίες ανθρώπων που κρυφά εισέβαλαν στον Πανάγιο Τάφο προκειμένου να διαπιστώσουν την αλήθεια. «Το 1926 ο μοναχός Μητροφάνης Παπαϊωάννου κρύφτηκε στον μικρό τρουλίσκο που υπάρχει στον Πανάγιο Τάφο, επειδή δεν πίστευε ότι το φως βγαίνει μόνο του. Οταν εισήλθε ο Πατριάρχης Δαμιανός μέσα, άρχισε να προσεύχεται. Ο Μητροφάνης αφηγείται ότι άκουσε έναν θόρυβο όπως κάνει ο άνεμος, είδε μια μπάλα από φως να στριφογυρίζει πάνω από το κεφάλι του Πατριάρχη, η οποία μετατράπηκε σε έναν δίσκο, ο Πατριάρχης σήκωσε τα κεριά που άναψαν από το φως του δίσκου, ο οποίος μετά εξαφανίστηκε. Επίσης το 1960 ο Πατριάρχης Βενέδικτος Α΄ έστειλε τον Αρχιεπίσκοπο Σεβαστείας Αθηναγόρα να τελέσει την ακολουθία. Στον προθάλαμο του Παναγίου Τάφου κρύφτηκε ένας Αβυσσίνιος μοναχός, ο οποίος είπε ότι έβλεπε τον ορθόδοξο αρχιερέα να βρίσκεται ολόκληρος σε μια λάμψη και από το στόμα του να βγαίνει φλόγα».

Ο ψυχίατρος π. Αντώνιος Στυλιανάκης περιέγραψε τη δική του εμπειρία, έτσι όπως την κατέγραψε στην κάμερά του πριν από περίπου 20 χρόνια: «Ημουν λαϊκός ακόμα, όταν κατέβηκα στους Αγίους Τόπους με σκοπό να απομυθοποιήσω το Αγιο Φως» είπε χαρακτηριστικά. «Οταν κάποιοι φίλοι μού μίλησαν γι' αυτό, το άκουσα με πολύ σκεπτικισμό. Πίστευα στον Θεό, αλλά ήμουν σχεδόν πεπεισμένος ότι δεν υπάρχει κάτι τέτοιο. Στα Ιεροσόλυμα πήρα μαζί μου μια βιντεοκάμερα και την είχα διαρκώς αναμμένη. Εκτός από τις αστραπές και τις λάμψεις, είδαμε και δύο φωτεινές σφαίρες που βγήκαν μέσα από τον Πανάγιο Τάφο. Τη μία μάλιστα κατέγραψε η κάμερα, η άλλη έφυγε προς τα πάνω σαν φωτοβολίδα. Γεγονότα που δεν μπορεί να εξηγήσει ο νους του ανθρώπου».

Ο π. Αντώνιος αναφέρθηκε και σε όσα λέγονται περί ομαδικής αυθυποβολής: «Είναι ανάξια λόγου. Δεν υπάρχει τέτοια περίπτωση. Για να πιστέψει κάποιος σε αυθυποβολή ή ομαδική υστερία πρέπει να θέλει κάτι πολύ. Υπάρχουν άνθρωποι που βλέπουν και παρ' όλα αυτά δεν πιστεύουν».

Αναζητώντας την επιστημονική άποψη για τις φυσικές ιδιότητες του φωτός επικοινωνήσαμε με τον αντιπρόεδρο της Ενωσης Ελλήνων Φυσικών Παναγιώτη Φιλντίση (φωτό), ο οποίος επισήμανε: «Το φως απασχόλησε την επιστήμη από τη στιγμή που το είδε ο άνθρωπος και προσπαθεί να δει την ακριβή μορφή του. Επειτα από ένα σύνολο επιστημονικών βημάτων καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το φαινόμενο αυτό είναι ένα ηλεκτρομαγνητικό κύμα, το οποίο έχει μια διττή ιδιότητα, καθώς συμπεριφέρεται ως κύμα και ως σωματίδιο. Εχουμε δηλαδή προσεγγίσει απόλυτα τι είναι». Στη συνέχεια της επικοινωνίας μας ο κ. Φιλντίσης αναφέρθηκε στο Αγιο Φως χωρίς να αποκλείει επιστημονικά το φαινόμενο. Αρχικά αναφέρθηκε στην αυτανάφλεξη: «Μπαίνει», σημείωσε, «ένα πολύ μεγάλο θέμα, αν θέλουμε να το ερευνήσουμε επιστημονικά. Στον κόσμο της καθημερινότητας και των τριών ή τεσσάρων διαστάσεων υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να έχουμε το φαινόμενο της αυτανάφλεξης, να υπάρχει δηλαδή η δυνατότητα να δημιουργείται από μόνο του. Στις ερευνητικές διαστάσεις δεν μπορεί να ανάψει το φως από μόνο του, αλλά μόνο με την παρέμβασή μας. Η θεολογία λοιπόν είναι πολύ πιο μπροστά από τη φυσική επιστήμη σε πολλά πράγματα. Γιατί ακριβώς προσεγγίζει τον κόσμο πέρα από αυτές τις διαστάσεις που γνωρίζουμε και καταγράφουμε».