Ο «σοφός» Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Δημήτριος, που συμβουλεύει και τον Μπαράκ Ομπάμα!

Ένα σπουδαίο αφιέρωμα της εφημερίδας «Ορθόδοξη Αλήθεια». 

Από την Κατερίνα Χουζούρη

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, αναφερόμενος πριν από λίγες εβδομάδες στον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Δημήτριο, τον χαρακτήρισε σοφό, σεμνό, διακριτικό και ειρηνοποιό. 

Αυτή η δήλωση ήρθε ως απάντηση στις κατά καιρούς «υπόγειες» επιθέσεις που δέχεται και τις «περίεργες» διαρροές, που έκαναν λόγο για αντικατάστασή του. Η επιλογή του Οικουμενικού Πατριάρχη δικαιώνεται καθημερινά, σε πείσμα όσων θα ήθελαν να προωθήσουν δικούς τους ανθρώπους στην (κομβική) Αρχιεπισκοπή Αμερικής.
Η «Ορθόδοξη Αλήθεια» σήμερα παρουσιάζει τη ζωή του Αρχιεπισκόπου και πολλές άγνωστες πτυχές της.

Ο κ. Δημήτριος γεννήθηκε το 1928 στη Θεσσαλονίκη. Τρία χρόνια αργότερα ακολούθησε η γέννηση του αδελφού του Αντωνίου. Ο πατέρας του ήταν υπάλληλος στην Ελευθέρα Ζώνη Θεσσαλονίκης και η μητέρα του ασχολούνταν με τα οικιακά, αλλά είχε έντονη κοινωνική δράση, παρουσία και συμμετοχή στα συσσίτια και σε άλλους κοινωφελείς σκοπούς. Επρόκειτο για μια μέση αστική οικογένεια, η μητέρα όμως επεδείκνυε ιδιαίτερη φροντίδα για τη μόρφωση των παιδιών της. Ο πατέρας του Αρχιεπισκόπου Αμερικής πολέμησε το 1940 και ακολούθησε τον ελληνικό στρατό έως την Αθήνα. Τα δύο αγόρια εκείνη την περίοδο είχαν τη ευκαιρία να ζήσουν στο χωριό του πατέρα τους, στον Βάβδο, κοντά στον Πολύγυρο Χαλκιδικής. Η καθημερινότητα στο χωριό, κοντά στη φύση, τους επηρέασε στη μετέπειτα ζωή τους. Πολύ περισσότερο, βέβαια, τα δύο παιδιά επηρέασε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και η γερμανική κατοχή. «Ο αδελφός μου είχε λάβει μέρος σε κάποιες επαναστατικές ενέργειες κατά των κατακτητών» θυμάται σήμερα ο πανεπιστημιακός και τ. Ευρωβουλευτής Αντώνιος Τρακατέλλης, κατά σάρκαν αδελφός του Αρχιεπισκόπου.

Και οι δύο σπούδασαν στο Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. «Ο αδελφός μου ήταν πάντοτε πρώτος, αριστούχος σε όλα τα μαθήματα. Δεν υπήρχε μάθημα στο οποίο να μην είχε 19 ή 20. Αποφοίτησε με 19 9/12, αν θυμάμαι καλά. Τον εκτιμούσαν και τον αγαπούσαν όλοι, καθηγητές και μαθητές. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ένα περιστατικό. Γινόταν κάποια συζήτηση στην τάξη και ένας καθηγητής, απευθυνόμενος στον αδελφό μου, του είπε: “Πες μας κι εσύ, μπαρμπα-Τάκη, τη γνώμη σου!” Τον θεωρούσαν κατά κάποιον τρόπο σοφό» αναφέρει στην «Ορθόδοξη Αλήθεια». Ηταν μια πολύ αγαπημένη τάξη. Ακόμη και σήμερα επικοινωνούν οι συμμαθητές και, όταν ο Αρχιεπίσκοπος κ. Δημήτριος πηγαίνει στη Θεσσαλονίκη, επιδιώκουν να συναντηθούν. Παράλληλα με το σχολείο, ο νεαρός Δημήτριος είχε αρχίσει να έχει σχέση με το κατηχητικό σχολείο και τις ομάδες της Αδελφότητας Θεολόγων «Η Ζωή». Η ενασχόλησή του με τις χριστιανικές ομάδες (ο ίδιος είχε αναλάβει ομαδάρχης) τον επηρέασε ιδιαίτερα κατά τις τελευταίες τάξεις του σχολείου.

Μετά την αποφοίτησή του, ο νεαρός αριστούχος ανακοινώνει στην οικογένεια ότι θέλει να σπουδάσει Θεολογία. Η είδηση έπεσε σαν βόμβα! Ενας αριστούχος μαθητής σαν τον μικρό Δημήτρη θα μπορούσε να σπουδάσει ό,τι ήθελε. Και, πράγματι, ο πατέρας στενοχωρήθηκε. Η μητέρα όμως γρήγορα ενστερνίστηκε την απόφαση του γιου της. Η απόφασή του να σπουδάσει την επιστήμη της Θεολογίας σήμαινε ταυτόχρονα ότι θα έμενε στην Αδελφότητα της «Ζωής», στην Αθήνα, μαζί με τον νυν Αρχιεπίσκοπο Τιράνων και πάσης Αλβανίας κ. Αναστάσιο, τον καθηγητή Χρ. Γιανναρά και άλλους. Μπήκε πρώτος στο πανεπιστήμιο και, έτσι, συνέχισε έως το πτυχίο του. Διάκονος χειροτονήθηκε το 1958. Στην απόφασή του να γίνει κληρικός υποστηρίχθηκε ιδιαίτερα από τη μητέρα του αλλά και από τον αδελφό του. Είχε τελειώσει το πανεπιστήμιο το 1950 και η απόφασή του να χειροτονηθεί ήταν απόφαση ζωής και πρόταση της «Ζωής»! 

Στην αδελφότητα παρέμεινε έως τη διάσπασή της. Ο αδελφός του εκείνη την εποχή ήταν βοηθός καθηγητής στην έδρα της Βιοχημείας του πανεπιστημίου του Πίτσμπουργκ. Το καλοκαίρι του 1964 είχε έρθει στην Ελλάδα για διακοπές και άκουσε τον αδελφό του να του μιλά για τη διάσπαση της αδελφότητας και την απόφασή του να φύγει και να συνεχίσει τις σπουδές του στο εξωτερικό. Του πρότεινε, λοιπόν, να πάει κοντά του, στην Αμερική. Το φθινόπωρο εκείνης της χρονιάς αναχώρησε μαζί του για το Πίτσμπουργκ. 

Στη Βερόνα -όπως λεγόταν εκεί η περιοχή- ο π. Δημήτριος εξυπηρετούσε τις λειτουργικές ανάγκες των ορθοδόξων. Με τους ενορίτες εκείνους συνδέθηκε ιδιαίτερα. Τέλη καλοκαιριού του 1965 κάνει αίτηση σε τρία πανεπιστήμια: του Χάρβαρντ, της Πενσιλβάνια και του Κολούμπια. Αποφάσισε να πάει στο Χάρβαρντ, όπου έγινε δεκτός ως special student. Στο τέλος της χρονιάς πήρε υποτροφία και απέκτησε το PhD (διδακτορικό) της Φιλοσοφικής Σχολής του Χάρβαρντ. Τότε είχε καθηγητές τους επιφανέστερους φιλοσόφους και θεολόγους της εποχής, με τους οποίους ανέπτυξε σχέση ειλικρινούς φιλίας. Το 1967 εξελέγη Επίσκοπος Βρεσθένης της Εκκλησίας της Ελλάδος και συνέχισε τις σπουδές του στο Χάρβαρντ.

Το 1968 ο Δημήτριος εκλέγεται Μητροπολίτης Αττικής και Μεγαρίδος από την Ιερά Σύνοδο, στη θέση του Ιακώβου, τον οποίο είχαν απομακρύνει, ωστόσο δεν δέχεται τη θέση! «Δεν θα δεχθώ για δύο κυρίως λόγους. Ο ένας είναι ότι ο τρόπος με τον οποίο έμεινε κενή η θέση της Μητροπόλεως ήταν αντικανονικός. Κατά συνέπεια, προβλέπω ότι αυτή η ιστορία θα καταλήξει σε δικαστήρια, στο Συμβούλιο της Επικρατείας, και θα δημιουργηθούν πολλά προβλήματα. Και το δεύτερο είναι ότι στην Ελλάδα είναι δικτατορία. Πώς θα πάω εγώ να κάνω αυτά που θέλω να κάνω, όταν γνωρίζω ότι αμέσως θα μου δημιουργήσουν πρόβλημα; Θα πρέπει να σηκωθώ να φύγω αμέσως και τότε θα δημιουργηθούν άλλα θέματα στην Εκκλησία της Ελλάδος. Είναι, λοιπόν, καλύτερο να μη δεχθώ» θυμάται ο κ. Αντώνιος Τρακατέλλης να του λέει ο αδελφός του. Ο Επίσκοπος Βρεσθένης θα έρθει τότε στην Ελλάδα, θα συναντηθεί με τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο Α΄ και θα του πει ξεκάθαρα ότι ήταν αντικανονικός ο τρόπος που «βγήκε από τη μέση» ο Ιάκωβος. «Δεν αισθάνομαι ηθικά σωστά να καταλάβω μια θέση που εκκενώθηκε μ’ αυτό τον τρόπο» του είπε. Ετσι και έκανε. Μέσα σε τρεις ημέρες έφυγε από την Αμερική, ήρθε στην Ελλάδα, αρνήθηκε και γύρισε πίσω!

Ολοκλήρωσε το διδακτορικό του και στη συνέχεια συνεργάστηκε με το Χάρβαρντ. Ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Βορείου και Νοτίου Αμερικής Ιάκωβος του πρότεινε να διδάξει ως καθηγητής στη Σχολή του Τιμίου Σταυρού, στη Βοστόνη, έως το 1994. Τότε θα επιστρέψει στην Ελλάδα. Εκπροσωπεί τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Σεραφείμ σε διπλωματικής φύσης αποστολές, ενώ παράλληλα ασχολείται με την ακαδημαϊκή έρευνα και το συγγραφικό έργο. Εκείνη την εποχή ο αδελφός του Αντώνιος θα γίνει πρύτανης του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. 

Το 1999 εκλέγεται Αρχιεπίσκοπος Αμερικής μετά την πρόταση του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Τον Αύγουστο τα δύο αδέλφια ταξιδεύουν στην Κωνσταντινούπολη, όπου τους ανακοινώνεται το ευχάριστο νέο. Ο Α. Τρακατέλλης ήταν τότε ευρωβουλευτής της Ν.Δ. και μαζί με τη σύζυγό του, τις τρεις κόρες του και τη μητέρα του μετέβησαν στην Αμερική για τη χειροτονία. Ο νέος Αρχιεπίσκοπος, γνωστός σε όσους τον ήξεραν για το ήθος του, την ταπεινότητα και τη μετριοπάθειά του, αρνήθηκε τότε να μείνει στη σουίτα που του πρότειναν, ζητώντας ένα μικρό διαμέρισμα κοντά στην Αρχιεπισκοπή. Κατά την ενθρόνιση ήταν παρούσα η Χίλαρι Κλίντον, όταν ο σύζυγός της Μπιλ ήταν πρόεδρος των ΗΠΑ. Λίγο πριν αρχίσει η τελετή, θυμάται ο αδελφός του, «ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος σηκώνεται, αγνοεί την κυρία Κλίντον και προχωρεί στη μητέρα μας, για να τη χαιρετήσει! Κάθισε και, στη συνέχεια, ξανασηκώθηκε για να χαιρετήσει τη Χίλαρι Κλίντον, η οποία παρέμεινε εκεί για οκτώ ώρες, όσο δηλαδή διήρκεσαν η τελετή και το επίσημο γεύμα». 

Η είδηση της εκλογής του νέου Αρχιεπισκόπου Αμερικής Δημητρίου χαροποίησε την ομογένεια αλλά και την Ελλάδα και έγινε δεκτή με ανακούφιση, ενθουσιασμό, ευγνωμοσύνη, αγαλλίαση και ελπίδα, σε μια κρίσιμη καμπή για την πορεία της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Αμερική. Ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος, ο οποίος και προεξήρχε της ενθρονίσεως του Αρχιεπισκόπου Δημητρίου, στις 18 Σεπτεμβρίου 1999, στον Καθεδρικό Αρχιεπισκοπικό Ναό της Αγίας Τριάδος, στο Μανχάταν, είχε πει: «Η νύχτα έφτασε στο τέλος της. Το σκοτάδι ανήκει στη νύχτα. Σήμερα είναι ημέρα αφυπνίσεως από τους οιουσδήποτε μακρούς ύπνους ή εφιάλτες. Ημέρα που την προεμήνυε από καιρόν της αυγής το δροσάτο αστέρι».

«Είναι αλησμόνητες επίσης», θα θυμηθεί ο διευθυντής του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών και εκπρόσωπος Τύπου της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής Σταύρος Παπαγερμανός, «κατά την ημέρα της ενθρονίσεως οι συγκινητικές στιγμές της πομπής προς τον καθεδρικό ναό, το πλήθος του κόσμου που είχε συγκεντρωθεί στα πεζοδρόμια επευφημώντας, οι μαθητές των σχολείων με τις σημαίες και τα λάβαρα, η ευγενική, μειλίχια και χαμογελαστή μορφή του Αρχιεπισκόπου Δημητρίου, που κοντοστεκόταν, χαιρετούσε και ευλογούσε τα παιδιά. Πολύ συγκινητική ήταν η στιγμή που ο Αρχιεπίσκοπος Δημήτριος, αφού εισήλθε στον ναό, κοντοστάθηκε στο πρώτο στασίδι και μ’ ένα πλατύ χαμόγελο χαιρέτησε τη σεβάσμια μητέρα του, τον αδελφό του και τα υπόλοιπα μέλη της οικογενείας του».

Η πρώτη πρόκληση που είχε να αντιμετωπίσει ο νέος Αρχιεπίσκοπος Αμερικής ήταν η διαφύλαξη της ενότητας στην Εκκλησία και η επικράτηση της ειρήνης και της συνεργασίας. Με τρόπο σεμνό, ουσιαστικό και γόνιμο κατόρθωσε να επέλθει η ειρήνη και διαφύλαξε, καλλιέργησε και ενδυνάμωσε την ενότητα. Τα πέτυχε με τη σεμνότητά του, την πατρική αγάπη του, το παράδειγμά του, χωρίς να κάνει εξαιρέσεις και διακρίσεις σε κανέναν, ανοίγοντας την αγκαλιά του σε όλους. 

Η επίτευξη της ειρήνης και της ενότητος στην Αρχιεπισκοπή Αμερικής αποτελεί το μεγαλύτερο επίτευγμα του σεβασμιότατου κ. Δημητρίου και πραγματώθηκαν στο πνεύμα του Ευαγγελίου και μιας γενικότερης πνευματικής ανάτασης. Ενα δεύτερο είναι η συνετή οικονομική διαχείριση, η πλήρης απάλειψη του δυσβάσταχτου χρέους και η έξοδος από την οικονομική δυσπραγία που είχε προηγηθεί. Είναι μνημειώδες το έργο της διοικητικής αναδιάρθρωσης της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής, η κατάρτιση, ψήφιση και έγκριση του νέου Συνταγματίου (καταστατικός χάρτης) της Αρχιεπισκοπής, των κανονισμών λειτουργίας της Αρχιεπισκοπής, των ομοιόμορφων κανονισμών μητροπόλεων, ενοριών και μοναστηριών, και άλλων κανονισμών, αρχών και δομών που διέπουν τη λειτουργία της Αρχιεπισκοπής, των τμημάτων και των οργανισμών της.

Σε κάθε ευκαιρία ο Αρχιεπίσκοπος προωθεί τα εθνικά θέματα και τις θέσεις της Ελλάδος, αντικατοπτρίζοντας και τις απόψεις των Αμερικανών πολιτών ελληνικής καταγωγής. Είναι γνωστό ότι συχνά αναφέρεται στο άλυτο θέμα της διχοτόμησης της Κύπρου, στο θέμα της ονομασίας της ΠΓΔΜ και, τελευταία, στην οικονομική κρίση που μαστίζει την Ελλάδα και την Κύπρο. Επίσης, ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής κ. Δημήτριος πρωτοστατεί σε έναν συνεχή αγώνα για τα θέματα των θρησκευτικών ελευθεριών που αφορούν το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τη νομική υπόστασή του, την καταπάτηση των περιουσιών του και την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης. 

Ο Αρχιεπίσκοπος Δημήτριος ανταποκρίθηκε από την πρώτη ημέρα σε ανάγκες που δημιουργήθηκαν από φυσικές καταστροφές ή άλλου είδους κρίσεις και επηρέασαν συνανθρώπους μας σε όλα τα μέρη του πλανήτη. Ενδεικτικά αναφέρονται ο καταστροφικός σεισμός της Αθήνας το 1999, οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, οι καταστροφές από το τσουνάμι στην Ταϊλάνδη το 2004, ο κυκλώνας Κατρίνα το 2005, οι θανατηφόρες πυρκαγιές της Ηλείας το 2007, ο σεισμός στην Αϊτή το 2010, η οικονομική και ανθρωπιστική κρίση που δημιουργήθηκε στην Ελλάδα και στην Κύπρο τα τελευταία χρόνια. Με πρωτοβουλία του Αρχιεπισκόπου, η Ιερά Αρχιεπισκοπή Αμερικής δημιούργησε έκτακτα ταμεία ανακούφισης και βοήθειας γι' αυτούς που υπέφεραν και είχαν ανάγκη. «Ενας πρόχειρος και συντηρητικός υπολογισμός των χρημάτων που συγκεντρώθηκαν και εκταμιεύθηκαν την περίοδο αυτή φέρει το ποσό να ξεπερνά τα 15.000.000 δολάρια!» σημειώνει ο κ. Παπαγερμανός.

Η επαφή και η επικοινωνία του Αρχιεπισκόπου Δημητρίου με όλα τα κέντρα και επίπεδα του δημόσιου βίου στην Αμερική, και ιδιαίτερα με τον Λευκό Οίκο και τον Αμερικανό πρόεδρο -με τον οποίο διατηρεί άριστη σχέση και επικοινωνία-, είναι συνεχείς και δεδομένες. Ενδεικτικό αυτής της σχέσης και το γεγονός ότι ο Αρχιεπίσκοπος είναι ο κύριος και μόνος ομιλητής, εκτός φυσικά του προέδρου και του αντιπροέδρου, στην ετήσια δεξίωση για την ημέρα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας (25η Μαρτίου), που γίνεται στον Λευκό Οίκο. Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι ο πρόεδρος Ομπάμα διόρισε το 2011 τον Αρχιεπίσκοπο Δημήτριο στο δεκαπενταμελές Προεδρικό Γνωμοδοτικό Συμβούλιο Συνεργασίας Θρησκευτικών Οργανισμών και Κοινοτήτων.

Μόλις δύο χρόνια μετά την ενθρόνιση του Αρχιεπισκόπου Δημητρίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες δέχθηκαν την πρωτοφανή τρομοκρατική επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου. Ο Αρχιεπίσκοπος Δημήτριος βρέθηκε από την πρώτη κιόλας ημέρα μετά την επίθεση στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου της Νέας Υόρκης. Ηγήθηκε ενός τεράστιου έργου αντιμετώπισης της τραγωδίας: Επανειλημμένες επισκέψεις στο «σημείο μηδέν» και το Πεντάγωνο στην Ουάσινγκτον, όπου σημειώθηκε το δεύτερο χτύπημα, επιμνημόσυνες δεήσεις και τρισάγια, κηδείες των θυμάτων, ηθική συμπαράσταση στις οικογένειες των θυμάτων, αδιάλειπτη συμμετοχή σε όλες τις δημόσιες εκδηλώσεις μνήμης και συμπαράστασης, επαφές και συναντήσεις με όλη την αμερικανική πολιτική ηγεσία. Επιπλέον, δημιούργησε το Ταμείο Αρωγής των θυμάτων της 11ης Σεπτεμβρίου και το Ταμείο Ανοικοδομήσεως του Αγίου Νικολάου. Οι διαδικασίες της ανοικοδομήσεως του Αγίου Νικολάου σε περίοπτη θέση στο νέο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου έχουν ήδη αρχίσει και αναμένεται να ολοκληρωθούν σε περίπου δύο χρόνια.

Ο Αρχιεπίσκοπος υπήρξε πάντοτε υπέρμαχος της ισότητας και συνεχίζει να μάχεται κατά των φυλετικών διακρίσεων, του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, με οδηγό την ένθερμη αγάπη για τον Θεό και για όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους. Επ’ ευκαιρία του εορτασμού της 50ής ιστορικής πορείας της Selma και με ιδιαίτερη έμφαση στις προσπάθειες και στη συμμετοχή του αείμνηστου Αρχιεπισκόπου Ιακώβου στον αγώνα του υπέρ του Κινήματος Ισων Πολιτικών Δικαιωμάτων στην Αμερική, ο Αρχιεπίσκοπος Δημήτριος ταξίδεψε στη Σέλμα της Αλαμπάμα στις 7 Μαρτίου 2015 και συμμετείχε μαζί με τον πρόεδρο Ομπάμα στην πορεία που πραγματοποιήθηκε στη γέφυρα Edmund Pettus, σε ανάμνηση της «ματωμένης Κυριακής».

Τι λένε όμως για τον σεβασμιότατο Αρχιεπίσκοπο οι στενοί συνεργάτες του;

«Είναι δάσκαλος και η μαθητεία κοντά του είναι πανεπιστήμιο» θα πει ο πιο στενός συνεργάτης του Σταύρος Παπαγερμανός. «Είναι ανεκτικός και μακρόθυμος. Διδασκόμαστε και μαθαίνουμε καθημερινά όχι μόνο γνώσεις αλλά κυρίως ήθος. Οσοι είχαν την ευκαιρία να τον επισκεφθούν ή να περάσουν έστω λίγα λεπτά μαζί του εντυπωσιάζονται από το πόσο απλός και προσιτός είναι. Ο Αρχιεπίσκοπος είναι ταπεινός και προσηνής, φιλομαθής και επιμελής, είναι ακούραστος, είναι κοινωνικός, βαθιά φιλάνθρωπος και πάντα δρα και πράττει με τρόπο αθόρυβο αλλά αποτελεσματικό».

Ο ελεύθερος χρόνος, όπως συνήθως ορίζεται, είναι άγνωστη έννοια για τον Αρχιεπίσκοπο Δημήτριο, ο οποίος είναι εργασιομανής και ακούραστος! Συχνά ταξιδεύει αεροπορικώς από πολιτεία σε πολιτεία μέσα στην ίδια ημέρα, για να παραβρεθεί σε εκδηλώσεις, να τελέσει τη θεία λειτουργία, τα ιερά μυστήρια, να επισκεφθεί τις κοινότητες, τα σχολεία της Αρχιεπισκοπής, να συναντηθεί με τα πνευματικά παιδιά του. Η μουσική και το διάβασμα είναι τα δύο πράγματα που ορίζουν αυτόν τον ελάχιστο ελεύθερο χρόνο του. Του αρέσει, επίσης, να περπατά και να διατηρεί με αυτό τον τρόπο την πολύ καλή φυσική κατάστασή του. Πολλοί επισκέπτες στην Αρχιεπισκοπή ή άνθρωποι που τον συναντούν σε άλλες περιπτώσεις εκπλήσσονται με την αντοχή του και τη φυσική κατάστασή του. Είναι λιτός στο φαγητό και λιτός γενικά σε όλα. Παρακολουθεί καθημερινά την παγκόσμια και αμερικανική ειδησεογραφία και ενημερώνεται για την κοινωνία, την πολιτική, τις διεθνείς σχέσεις. Επιπροσθέτως, ο Αρχιεπίσκοπος αγαπά και εκτιμά πολύ τους φίλους του, τους παλαιούς και τους νεότερους, ιδιαίτερα όμως τους συμμαθητές και συμφοιτητές του.