Η Ιερά Μονή βρίσκεται στις ανατολικές υπώρειες του Λόφου Λάρισας έμπροσθεν της Πόλεως Άργους και κάτω από το πελασγικό Κάστρο Λάρισα κτισμένη στα ερείπια του Ναού της Ήρας της Ακραίας. Η Μονή οφείλει την ονομασία της στην θαυματουργό εικόνα της Θεοτόκου η οποία βρέθηκε σε σπήλαιο (Κρύπτη) και ονομάζετε Κατακεκρυμμένη. Κατά την παράδοση όταν ήταν κάποιος ασθενής έφερναν την εικόνα στο σπίτι και με αγρυπνία και προσευχές το πρωί όταν ανέβαζαν την εικόνα στο Μοναστήρι, αν η εικόνα ερχόταν ελαφριά ο ασθενής θα γινόταν καλά, αν ερχόταν βαριά( κούραζε δηλ. τον μεταφορέα ιερέα) ο ασθενής θα πέθαινε. Κατά το έτος 1919 ήταν στο Μοναστήρι η νεωκόρος με την κόρη της και άναβαν τα κανδήλια όταν χτύπησε τον Ναό κεραυνός και ερχόταν εναντίον της νεωκόρου άκουσε φωνή εκ της εικόνας να λέει (σε μένα ριχτεί όχι στα πρόβατά μου) και ο κεραυνός έπεσε πάνω στην εικόνα στο πρόσωπο του Χριστού και έσωσε της δύο γυναίκες, όταν ήρθαν οι Αργείοι να δουν τι έχει γίνει η εικόνα είχε φύγει από το προσκυνητάρι της και ήρθε μπροστά στην Ωραία Πύλη αιωρούμενη, προσπαθούσαν οι κάτοικοι να την κατεβάσουν μάταια όμως κάλεσαν Ιερέα έκανε παράκληση και η εικόνα έπεσε στα χέρια του.
Το 1985 έπεσε από κεραυνό ένας μεγάλος βράχος απειλώντας τα σπίτια της Πόλεως και πριν φτάσει στα σπίτια οι κάτοικοι είδαν μια μαυροφόρα γυναίκα να τον σταματάει και αποτυπώθηκαν οι παλάμες της Θεοτόκου επι του βράχου. Άλλη ονομασία της Μονής που διασώζετε ως σήμερα είναι της Πορτοκαλούσας νεότερη της προηγουμένης κατά το 1831 επί Καποδίστρια γιατί κατά την εορτή των Εισοδείων της Θεοτόκου συνήθιζαν να ρίχνουν στους Νεόνυμφους πορτοκάλια.
Ονομάστηκε Παναγία Πορτοκαλούσα, επειδή παλιότερα οι Αργείοι έριχναν πορτοκάλια μεταξύ τους και προπαντός προς τα νιόπαντρα ζευγάρια κατά την ημέρα των Εισοδίων της Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου). Το μοναδικό αυτό αργείτικο έθιμο μας θυμίζει το έθιμο της «μηλοβολίας», το οποίο συναντούσαμε σε πολλά χωριά της Ελλάδας και σύμφωνα με το οποίο οι νέοι έριχναν μήλα στις νέες που αγαπούσαν, για να τους δείξουν τον κρυφό τους έρωτα. Πιο πολύ, όμως, συνηθιζόταν να ρίχνει η κοπέλα κρυφά ένα μήλο από το μπαλκόνι της ή την αυλή της στον εκλεκτό νέο που θα ήθελε να παντρευτεί. Ο ναός επίσης ονομάζεται Κατακεκρυμμένη, από την παλιά εικόνα που ήταν κρυμμένη στη σπηλιά του βράχου και η οποία βρέθηκε σύμφωνα με την παράδοση κατά τρόπο θαυματουργικό.
Μια ισχυρή λάμψη μέσα στη νύχτα οδήγησε τους χριστιανούς στη σπηλιά ή κάποιος ευσεβής χριστιανός, ύστερα από σχετικό όνειρο, οδήγησε κληρικούς και λαϊκούς στο ίδιο σημείο, όπου βρήκαν την εικόνα και αποφάσισαν στη συνέχεια να κτίσουν εκκλησία. Η εικόνα ευρίσκεται μετά το νάρθηκα, αριστερά, σε ξυλόγλυπτο κουβούκλιο και πρέπει να τη θεωρήσουμε έργο τέχνης ιδιαίτερης καλλιτεχνικής αξίας. Η όλη ¨κατασκευή¨ είναι εντυπωσιακή, διότι πρόκειται για μια ¨δίφυλλη¨ δημιουργία: στο αριστερό φύλλο εικονίζεται η Παναγία Γλυκοφιλλούσα, η οποία σαν τρυφερή και στοργική μάνα σκύβει στο παιδί της με αγάπη, στο δεξιό φύλλο φέρει την ίδια επικάλυψη και επάνω ψηλά την επιγραφή ¨Αγίου Δημητρίου του Νέου¨ και σε δεύτερο επίπεδο (στο βάθος) δύο ανάγλυφες μορφές. Το ανάγλυφο αυτό είναι ¨αρνητικό¨, όπως τα καλούπια δηλαδή των γλυπτών.
Οι δύο μορφές δεν διακρίνονται καθαρά, γιατί υπάρχει στο μέσο του φύλλου ένας σταυρός – προφανώς μεταγενέστερη προσθήκη. Πιθανότατα και με βάση την επιγραφή, η μία ανάγλυφη μορφή παριστάνει το Νεομάρτυρα Δημήτριο από το χωριό Λιγουδίτσα Τριφυλλίας, ο οποίος αποκεφαλίστηκε από τους Τούρκους στην Τρίπολη το 1803 και του οποίου η μνήμη εορτάζεται στις 14 Απριλίου. Η άλλη μορφή παριστά πιθανότατα τον Οσιομάρτυρα Παύλο, ο οποίος καταγόταν από το Σοπωτό Καλαβρύτων και μαρτύρησε επίσης στην Τρίπολη το 1818 και του οποίου η μνήμη εορτάζεται στις 22 Μαΐου. Η κάρα του Αγίου Δημητρίου του νέου φυλάσσεται στο μητροπολιτικό ναό Αγίου Βασιλείου Τρίπολης, ενώ τα υπόλοιπα λείψανα του και ορισμένα από τα λείψανα του οσίου Παύλου φυλάσσονται στη Ιερά Μονή Βαρσών Μαντινείας.
Μια ισχυρή λάμψη μέσα στη νύχτα οδήγησε τους χριστιανούς στη σπηλιά ή κάποιος ευσεβής χριστιανός, ύστερα από σχετικό όνειρο, οδήγησε κληρικούς και λαϊκούς στο ίδιο σημείο, όπου βρήκαν την εικόνα και αποφάσισαν στη συνέχεια να κτίσουν εκκλησία. Η εικόνα ευρίσκεται μετά το νάρθηκα, αριστερά, σε ξυλόγλυπτο κουβούκλιο και πρέπει να τη θεωρήσουμε έργο τέχνης ιδιαίτερης καλλιτεχνικής αξίας. Η όλη ¨κατασκευή¨ είναι εντυπωσιακή, διότι πρόκειται για μια ¨δίφυλλη¨ δημιουργία: στο αριστερό φύλλο εικονίζεται η Παναγία Γλυκοφιλλούσα, η οποία σαν τρυφερή και στοργική μάνα σκύβει στο παιδί της με αγάπη, στο δεξιό φύλλο φέρει την ίδια επικάλυψη και επάνω ψηλά την επιγραφή ¨Αγίου Δημητρίου του Νέου¨ και σε δεύτερο επίπεδο (στο βάθος) δύο ανάγλυφες μορφές. Το ανάγλυφο αυτό είναι ¨αρνητικό¨, όπως τα καλούπια δηλαδή των γλυπτών.
Οι δύο μορφές δεν διακρίνονται καθαρά, γιατί υπάρχει στο μέσο του φύλλου ένας σταυρός – προφανώς μεταγενέστερη προσθήκη. Πιθανότατα και με βάση την επιγραφή, η μία ανάγλυφη μορφή παριστάνει το Νεομάρτυρα Δημήτριο από το χωριό Λιγουδίτσα Τριφυλλίας, ο οποίος αποκεφαλίστηκε από τους Τούρκους στην Τρίπολη το 1803 και του οποίου η μνήμη εορτάζεται στις 14 Απριλίου. Η άλλη μορφή παριστά πιθανότατα τον Οσιομάρτυρα Παύλο, ο οποίος καταγόταν από το Σοπωτό Καλαβρύτων και μαρτύρησε επίσης στην Τρίπολη το 1818 και του οποίου η μνήμη εορτάζεται στις 22 Μαΐου. Η κάρα του Αγίου Δημητρίου του νέου φυλάσσεται στο μητροπολιτικό ναό Αγίου Βασιλείου Τρίπολης, ενώ τα υπόλοιπα λείψανα του και ορισμένα από τα λείψανα του οσίου Παύλου φυλάσσονται στη Ιερά Μονή Βαρσών Μαντινείας.
Ο Ναός της Παναγίας της Κατακεκρυμμένης ή Πορτοκαλούσας ο οποίος συγκαταλέγεται στα παραδοσιακά διατηρητέα μνημεία του Άργους, ευρίσκεται στη ΒΑ πλευρά της Λάρισας επάνω στον βράχο, όπου την αρχαία εποχή υπήρχε ιερό της Ακραίας Ήρας. Η Παναγία αρχικώς λειτουργούσε ως μοναστήρι και η ιστορία της ξεκινάει από το 1700 περίπου. Η Μονή από πολύ νωρίς έγινε πλούσια και άκμασε τόσο, ώστε αναφέρεται σε εφημερίδες της Κυβέρνησης του 1835 ως χωρίον του Δήμου Αργείων. Προεπαναστατικά μνημονεύεται ως ηγούμενος της Μονής ο Βενέδικτος (1803) και κατόπιν ο Παρθένιος μέχρι το 1845. Ο αξιολογότερος και τελευταίος ήταν ο παπα-Ανανίας Δαγρές από το Κουρτάκι, ο οποίος άνοιξε τον δρόμο που οδηγεί από τις Πορτίτσες στη Μονή και μεγάλωσε το κτιριακό συγκρότημα. Αναγκάστηκε όμως από τον Στρατηγό Δημήτριο Τσώκρη, με τον ο ποίο προφανώς δεν είχε καλές σχέσεις, να εγκαταλείψει το Άργος το 1855 και να μεταβεί σε μοναστήρι της Κοιλάδας. Κατόπιν τούτου, το 1856 η Μονή έγινε ενοριακός ναός και παρεκκλήσι του Αγίου Ιωάννη. Το 1906, το Μεγάλο Σάββατο προς Κυριακή του Πάσχα, 4 Απριλίου, καταστράφηκε από πυρκαγιά, που προήλθε πιθανότατα από πυροτέχνημα. Η Μονή συνδέθηκε με διάφορα γεγονότα της προεπαναστατικής και επαναστατικής περιόδου.
Λειτούργησε το πρώτο σχολείο του Άργους (1798) με πρωτοβουλία των Περουκαίων]. Εκεί δίδαξε ο Ησαΐας Καλαμαράς από το Αγιονόρι, που ήταν σχολάρχης την περίοδο 1805-1821, ο ιερομόναχος Νικηφόρος Παμπούκης από τα Καλάβρυτα και οι μοναχοί Ιερεμίας και Ραφαήλ. Ως σχολείο λειτούργησε και μετά το 1821. Μετά την ήττα των Ελλήνων στον Ξεριά (25-4-1821) ο άμαχος πληθυσμός αλλά και αρκετοί μάχιμοι, όπως ο Παπαρσένης Κρέστας από το Κρανίδι, κατέφυγαν στη Μονή, για να αποφύγουν την οργή του Κεχαγιάμπεη. Επίσης, ιδρύθηκε εκεί το 1822 το πρώτο ελληνικό νομισματοκοπείο, το οποίο όμως δεν πρόλαβε να λειτουργήσει]. Τα σημαντικότερα από τα σωζόμενα ιερά κειμήλια είναι ένα Ευαγγέλιο έκδοσης Βενετίας (1776) και δύο εικόνες, μία των Εισοδίων της Θεοτόκου (1705) και άλλη μία, της Παναγίας Γλυκοφιλούσας.
Λειτούργησε το πρώτο σχολείο του Άργους (1798) με πρωτοβουλία των Περουκαίων]. Εκεί δίδαξε ο Ησαΐας Καλαμαράς από το Αγιονόρι, που ήταν σχολάρχης την περίοδο 1805-1821, ο ιερομόναχος Νικηφόρος Παμπούκης από τα Καλάβρυτα και οι μοναχοί Ιερεμίας και Ραφαήλ. Ως σχολείο λειτούργησε και μετά το 1821. Μετά την ήττα των Ελλήνων στον Ξεριά (25-4-1821) ο άμαχος πληθυσμός αλλά και αρκετοί μάχιμοι, όπως ο Παπαρσένης Κρέστας από το Κρανίδι, κατέφυγαν στη Μονή, για να αποφύγουν την οργή του Κεχαγιάμπεη. Επίσης, ιδρύθηκε εκεί το 1822 το πρώτο ελληνικό νομισματοκοπείο, το οποίο όμως δεν πρόλαβε να λειτουργήσει]. Τα σημαντικότερα από τα σωζόμενα ιερά κειμήλια είναι ένα Ευαγγέλιο έκδοσης Βενετίας (1776) και δύο εικόνες, μία των Εισοδίων της Θεοτόκου (1705) και άλλη μία, της Παναγίας Γλυκοφιλούσας.
Ο Ναός της Παναγίας της Κατακεκρυμμένης ή Πορτοκαλούσας, είναι αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου]. Στις μέρες μας η μονή απέκτησε και πάλι λειτουργική ζωή και έντονη πνευματική κίνηση αφού πλέον σε αυτή μονάζουν δυο κατά σάρκα δίδυμοι αδερφοί ,οι Ιερομόναχοι Μακάριος και Ιωσήφ από το Άργος , οι οποίοι πραγματοποίησαν ένα όνειρο ζωής :να ανασυστήσουν την Μονή και να της δώσουν εκ νέου πνοή κάνοντάς την λατρευτικό σημείο αναφοράς για την όλη την Αργολίδα , θέλγοντας στον ιερό ανήφορό της χιλιάδες διψασμένες ψυχές …
Ο ναός της Παναγίας Κατακεκρυμμένης ιδρύθηκε τον 9ο ή 10ο αιώνα, ως γυναικεία Μονή. Επανιδρύθηκε το 1700 και διατηρήθηκε ως Μοναστήρι μέχρι την 17η Μαρτίου 1856, οπότε γίνεται ενοριακός ναός. Από το 1911 μέχρι το 2007,οπότε και ξανασυστάθηκε με τους Ιερομονάχους Ιωσήφ Δρόσο και Μακάριο Δρόσο , υπάγεται ως παρεκκλήσιο στην ενορία Τιμίου Προδρόμου. Συνδέθηκε με γεγονότα της επανάστασης του 1821. Προ του 1821 λειτούργησε ως σχολείο. Το 1822 ιδρύθηκε εδώ το πρώτο Ελληνικό Νομισματοκοπείο. Το 1906-1907 κατασκευάστηκε το ρολόι της πόλης από τους παντοπώλες του Άργους. Στο ναό υπάρχουν εικόνες και εκκλησιαστικά βιβλία του 18ου και 19ου αιώνα.
Νύμφη Πάναγνε, Εὐλογημένη, Θεοτόκε, Κατακεκρυμμένη, σκέπε λαὸν Ἀργολίδος Πανάμωμε· τοὺς Σοὶ προστρέχοντας Δέσποινα λύτρωσαι, παθῶν παντοίων ψυχῆς τε καὶ σώματος, ὅπως ἅπαντες ὑμνοῦντες τὰ σὰ θαυμάσια, δοξάζωμεν Χριστὸν τὸν Φιλάνθρωπον.
Αναδημοσιευμένα κείμενα από: Παναγία Κατακεκρυμμένη – Πορτοκαλούσα Άργους
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου