Από την Αρμονία του Σύμπαντος στη Θεία Σοφία: Ο Νόμος της Φύσης κατά τους Πατέρες της Εκκλησίας

Στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία, ο κόσμος δεν ήταν ένα τυχαίο άθροισμα υλικών, αλλά ένας «Κόσμος» —δηλαδή ένα κόσμημα, μια δομημένη τάξη που διέπεται από λόγο, μέτρο και αρμονία. Από τον Ηράκλειτο και τον Δημόκριτο μέχρι τον Πλάτωνα και τους Στωικούς, η έννοια του φυσικού νόμου αποτελούσε τη ραχοκοκαλιά της κατανόησης της πραγματικότητας.

Όταν η χριστιανική θεολογία συνάντησε την ελληνική γραμματεία, οι Πατέρες της Εκκλησίας δεν απέρριψαν αυτή την ιδέα της φυσικής αρμονίας. Αντίθετα, την προσέλαβαν, την εμβάθυναν και της έδωσαν μια νέα, προσωπική και δημιουργική διάσταση.

1. Ο Νόμος της Φύσης ως Έκφραση του Θείου Θελήματος

Για τους Πατέρες της Εκκλησίας, οι νόμοι που διέπουν τη φύση δεν είναι αυτόνομες, απρόσωπες δυνάμεις ούτε κάποια τυφλή «Ειμαρμένη» (πεπρωμένο). Είναι η ζωντανή βούληση του Θεού αποτυπωμένη στην κτίση.

Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς για τις Ιερές Εικόνες – Τιμητική Προσκύνηση και Δόξα του Θεού

 

ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΛΑΜΑΣ

Ακόμη προσκυνούμε σχετικώς την αγία εικόνα του περιγραφέντος Υιού του Θεού, επειδή ενανθρώπησε για μας, αναφέροντας την προσκύνησι με ευσέβεια προς το πρωτότυπο, καθώς επίσης το Τίμιο Ξύλο του Σταυρού και όλα τα σύμβολα των παθημάτων Του, επειδή είναι θεία τρόπαια κατά του κοινού πολεμίου του γένους μας.

Ακόμη και τον τύπο του Τιμίου Σταυρού ως όπλο σωτήριο και τους θείους ναούς και τόπους και τα ιερά σκεύη και θεοπαράδοτα λόγια, εξ αιτίας του Θεού που ενοικεί σε αυτά.

Παρομοίως προσκυνούμε και τις εικόνες όλων των αγίων για την αγάπη προς αυτούς και τον Θεό, τον οποίον αυτοί αγάπησαν και υπηρέτησαν με αλήθεια και τελειότητα, αναφέροντες τη διάνοια προς τις μορφές εκείνων κατά την προσκύνηση.

ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ - Μελέτες στους Πατέρες της Εκκλησίας μας

ΑΙΜΙΛΙΑΝΟΣ, Μητροπολίτης Σηλυβρίας
Saint Photios on Transcendence of Culture

ΑΡΑΚΑΣ ΣΤΑΝΛΕΫ
The Word, the Book, the Library

ΒΑΛΣΑΜΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ
Ασκητική - Μέγας Βασίλειος και Ιωάννης Κασσιανός

Κυριακή μετά τα Φώτα, Ερμηνεία της Ευαγγελικής περικοπής από τον Ιερό Χρυσόστομο

«Ἀκούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν(:Όταν άκουσε ο Ιησούς ότι ο Ιωάννης συνελήφθη κατά διαταγή του βασιλιά Ηρώδη Αντύπα και οδηγήθηκε στη φυλακή, αναχώρησε από την Ιουδαία και πήγε στη Γαλιλαία)»[Ματθ.4,12].

Για ποιον λόγο ο Ιησούς αναχωρεί από την Ιουδαία μόλις άκουσε για τη σύλληψη του Ιωάννη του Βαπτιστή; Επειδή πάλι θέλει να μας διδάξει να μη σπεύδουμε να αντιμετωπίσουμε κατά μέτωπο τους πειρασμούς, αλλά να υποχωρούμε και να απομακρυνόμαστε από αυτούς· διότι αξιοκατάκριτο δεν είναι το να μη ρίχνεις τον εαυτό σου στον κίνδυνο, αλλά το να μην αντισταθείς με γενναιότητα, όταν πέσεις σε αυτόν. Αυτό λοιπόν θέλοντας να διδάξει και προσπαθώντας να περιορίσει τον φθόνο των Ιουδαίων, αναχωρεί για την Καπερναούμ.

Ελληνική Πατρολογία (PG 46): Άγιος Γρηγόριος Νύσσης, πλήρης κατάλογος έργων

ΑΠΑΝΤΑ ΤΑ ΕΡΓΑ

Περί ψυχής και Αναστάσεως ο λόγος, ο λεγόμενος, τα Μακρίνια . (PG 46, σελ. 12 – 160).

Περί των νηπίων, προ ώρας αφαρπαζομένων, προς Ιέριον . (PG 46, σελ. 161 – 192).

Εκλογαί μαρτυριών προς τους Ιουδαίους, από της Παλαιάς, μετά τινος επεξεργασίας περί της αγίας Τριάδος. Ότι Λόγον, και Πνεύμα έχει ο Θεός κατά τας Γραφάς. Λόγον ενυπόστατον και ζώντα, και Πνεύμα ωσαύτως . (Κεφάλαια ΙΒ΄). (PG 46, σελ. 193 – 233).

Επιγραφαί συγγραμάτων του αγίου Γρηγορίου Νύσσης, αποδιδομένων και εις άλλους

Ο ασυμβίβαστος Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος – Ρήτορας, Ποιμένας και Ομολογητής της Εκκλησίας

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, γεννημένος στην Αντιόχεια γύρω στο 349 μ.Χ., υπήρξε μία από τις πιο λαμπρές μορφές της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ονομάστηκε «Χρυσόστομος» λόγω του χαρίσματος του λόγου του· κανείς άλλος δεν μπόρεσε να εκφράσει με τόση παρρησία και ποιμαντική δύναμη τη φωνή του Ευαγγελίου.

Παιδικά χρόνια και μόρφωση

Οι γονείς του, ο στρατηγός Σεκούνδος και η Ανθούσα, ήταν άνθρωποι ευσεβείς. Η Ανθούσα, που έμεινε χήρα πολύ νέα, μεγάλωσε τον Ιωάννη με πίστη, αυτοπειθαρχία και ευγένεια ψυχής. Ο μικρός Ιωάννης μαθήτευσε στον Λιβάνιο, τον σπουδαιότερο ρήτορα της Αντιόχειας, και αργότερα κοντά στους θεολόγους Διόδωρο και Καρτέριο.

Διδαχαί και Προφητείαι του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού: Πνευματική Κληρονομιά για τον Σύγχρονο Άνθρωπο

Η πολυσυζητημένη και καταξιωμένη μορφή του αγίου Κοσμά του Αιτωλού, του εθναποστόλου και νεομάρτυρος της Εκκλησίας μας, είναι βαθειά χαραγμένη στην συνείδηση του ελληνικού λαού. 

Ο διδάχος των σκλάβων δεν υπήρξε μόνον η γενναία μορφή που παρηγορούσε, ενίσχυε τον καταδυναστευόμενο λαό μας και κρατούσε άσβεστο τον πόθο για την ελευθερία του. Και σήμερα, εις τον αγώνα της αποστασίας, ο λαός μας σιγκινείται και ενθουσιάζεται από την αγία μορφή του νεομάρτυρος Κοσμά του Αιτωλού- και σήμερα αναζητά τις διδαχές του και ενθυμήται τις προφητείες του και τρέφεται από τα κυρύγματά του και ωφελείται πνευματικώς. 

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος περί της Αναστάσεως του Κυρίου

Πάρα πολύ μεγάλη πραγματικά ἀπόδειξη τῆς Ἀναστάσεως εἶναι τό ὅτι ὁ Χριστός, πού θυσιάστηκε στό Σταυρό, μετά τό θάνατό του ἐπέδειξε τόσο μεγάλη δύναμη, ὥστε ἔπεισε ἀνθρώπους, πού ζοῦσαν σέ διάφορες περιοχές, νά περιφρονήσουν, χάριν τῆς πίστεως πρός αὐτόν 

καί τῆς ὁμολογίας αὐτῆς τῆς πίστεώς τους, καί τήν πατρίδα τους καί τήν οἰκογένειά τους καί τούς φίλους τους καί τούς συγγενεῖς τους καί αὐτή τή ζωή τους καί νά προτιμήσουν ἀντί τῶν εὐχαρίστων καί τερπνῶν τοῦ κόσμου, πού τούς ὑπόσχονταν οἱ ἐχθροί τῆς Πίστεως, καί μαστιγώσεις καί κινδύνους καί μαρτυρικό θάνατο.

Η Θεόσωμος Ταφή και η εις Άδου κάθορος του Κυρίου - Άγιος Επιφάνιος Κύπρου | Η Φωνή Των Πατέρων

Ὁμιλία εἰς τὸν Ἀπόστολον Θωμᾶν - Ἅγιος Ἰωάννης Χρυσόστομος

Ἔρχομαι ἐπειγόντως νὰ καταβάλω τὴν ὀφειλή μου. Διότι, ἂν καὶ εἶμαι πτωχός, βιάζομαι νὰ ἀποσπάσω ὁπωσδήποτε τὴν εὐγνωμοσύνη σας. Εἶχα δώσει ὑπόσχεση νὰ φανερώσω τὴν ἀπιστία τοῦ Θωμᾶ, καὶ τώρα ἔρχομαι νὰ τὴν ἐκπληρώσω.

Ἡ πρόθεσίς μου εἶναι νὰ ἐξοφλῶ πρῶτα τὶς παλαιότερες ὀφειλές, γιὰ νὰ μὴ μὲ πιέζουν οἱ τόκοι ποὺ συγκεντρώνονται. Συνεργασθεῖτε μαζί μου στὴν καταβολὴ τοῦ χρέους, καὶ ἱκετεύσετε τὸν Θωμᾶ νὰ εὐλογήση τὰ χείλη μου μὲ τὴν ἁγία δεξιά του, μὲ τὴν ὁποίαν ἤγγισε τὴν πλευρὰ τοῦ

Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος: Ο Ουρανομύστης πατέρας της Εκκλησίας

Ὁ ποιμενικός αὐλός τῆς θεολογίας σου, τάς τῶν ῥητόρων ἐνίκησε σάλπιγγας· ὡς γάρ τά βάθη τοῦ Πνεύματος ἐκζητήσαντι, καί τά κάλλη τοῦ φθέγματος προσετέθη σοι. Ἀλλά πρέσβευε Χριστῷ τῷ Θεῷ, Πάτερ Γρηγόριε, σωθῆναι τάς ψυχάς ἡμῶν.

Οι Καππαδόκες Πατέρες έβαλαν τη δική τους σφραγίδα στην ανάπτυξη της Θεολογίας κατά τον 4ο μ. Χ. αιώνα στην Εκκλησία.

Είναι στην ουσία οι θεμελιωτές του ορθόδοξου δόγματος και της αποκρυστάλλωσης της αυθεντικής διδασκαλίας της Εκκλησίας μας.

Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου: Λόγος λα’ περί του Αγίου Πνεύματος

3. Εκείνοι, λοιπόν, oι οποίοι είναι δυσαρεστημένοι και με σφοδρότητα υπερασπίζονται το «γράμμα», επειδή εμείς τάχα εισάγουμε κάποιον ξένο και παρείσακτο Θεό, να ξέρουν καλά ότι φοβούνται εκεί που δεν υπάρχει φόβος. 

Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος.

Τοιχογραφία του 15ου αιώνα μ.Χ.

Ιερός Ναός Αρχαγγέλου Μιχαήλ, Πεδουλάς

Και ας γνωρίζουν σαφώς, ότι κάλυμμα της ασέβειάς τους είναι η φιλία του «γράμματος», όπως θα φανεί εντός ολίγου, όταν, όσο είναι δυνατόν, θα ανατρέψουμε τα επιχειρήματά τους.

Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος: «Καλύτερα να προσεύχεται ο άνθρωπος και να συνομιλεί με το Θεό, παρά ν’ αναπνέει…»

Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος. 

Τοιχογραφία του 16ου αιώνα μ.Χ. 

Ι. Ν. Παναγίας Καρδιοβαστάζουσας, Καμινάρια

«Ηράσθης της όντως σοφίας Θεού και των λόγων το κάλλος ηγάπησας και πάντων προτετίμηκας τερπνών των επί γης…» (Κανών β’, Ωδή ε’)

Η αλλαγή του κόσμου αρχίζει από την εσωτερική μας αλλαγή κατά τον Ιερό Γρηγόριο:

“Καθαρθῆναι δεῖ πρῶτον, εἶτα καθᾶραι∙ σοφισθῆναι καί οὕτω σοφίσαι∙ γενέσθαι φῶς καί φωτίσαι∙ ἐγγίσαι Θεῷ καί προσαγαγεῖν ἄλλους∙ ἁγιασθῆναι καὶ ἁγιάσαι,“

(Λόγος 3. 71. PG 35. 480 B)

Ἐκ τῆς εὐχῆς εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν - Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου

Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος. 

Ιερά Μονή Παναγίας του Άρακα

Ὁ Θεὸς ὁ Θεός μου, ὃν τὰ Χερουβεὶμ καὶ πᾶσαι αἱ ἄβυσσοι τρέμουσι, τὸ τῆς ἀγαθότητος ἀνεξιχνίαστον πέλαγος, ὁ ἀεὶ ὑπακούων τῶν ἐν συντετριμμένῃ καρδία ἐπικαλουμένων σε, ὁ τὴν νύκτα ποιήσας πρὸς ἀνάπαυσιν καὶ σωτηρίαν τοῦ σοῦ πλάσματος, ὁ καταξιώσας με τὸν ταλαίπωρον τῆς ἡμέρας φθάσαι τὸ τέλος, ὁ εἰπών· «πρὶν ἢ ἐπικαλέσῃς με, πάρειμι καὶ ἔτι λαλοῦντός σου», ἐλθὲ καὶ νῦν, Δέσποτα, μέχρις ἡμῶν τῆ ἀοράτῳ σου παρουσίᾳ, ἐκ τῶν πατρικῶν κόλπων τοῦ σοῦ Γεννήτορος, ὅθεν οὑκ ἐχωρίσθης ποτέ, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου πρὸς τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν·

Ἅγιος Ἰωάννης Χρυσόστομος - Λόγος εἰς τὸ Ἅγιον Βάπτισμα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ

Πρὸς τοὺς ἀπολιμπανομένους τῶν θείων συνάξεων, καὶ εἰς τὸ ἅγιον καὶ σωτήριον βάπτισμα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τῶν ἀναξίως κοινωνούντων, καὶ ὅτι οἱ ἀτέλεστον καταλιμπάνοντες τὴν θείαν λειτουργίαν, καὶ πρὸ τῆς τελευταίας εὐχῆς ἐξερχόμενοι, τὸν Ἰούδαν μιμοῦνται, λόγος.

α. Πάντες ὑμεῖς ἐν εὐθυμίᾳ τήμερον, ἐγὼ δὲ ἐν ὀδύνῃ μόνος. Ὅταν γὰρ εἰς τὸ πέλαγος ἀπίδω τοῦτο τὸ πνευματικὸν, καὶ τὸν ἄπειρον τῆς Ἐκκλησίας θεάσωμαι πλοῦτον, εἶτα λογίσωμαι ὅτι τῆς ἑορτῆς παρελθούσης, καὶ τὸ πλῆθος ἡμῖν τοῦτο πάλιν ἀποπηδῆσαν οἰχήσεται,

Κυριακή προ της Χριστού Γεννήσεως - Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος (pdf)

Άγιος Γρηγόριος Νύσσης: «Μακάριο δεν είναι τόσο να γνωρίζεις κάτι περί Θεού, αλλά το να έχεις μέσα σου τον Θεό»

Περί Εκκλησιασμού - Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου

Ευταξία στην Εκκλησία

Μας λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, ότι περισσότερη Χάρη λαμβάνει αυτός που κάνει μία παρατήρηση σε κάποιον που διαταράσσει την , παρά εκείνος που προσεύχεται και αδιαφορεί για την αταξία αυτήν.

Δεν πρέπει να αδιαφορούμε για τα κακώς κείμενα στην Εκκλησία, διαφορετικά δεν μπορεί να είμαστε μέσα σ΄αυτούς, «τους αγαπώντας την ευπρέπειαν του Οίκου Σου».

Δημήτριος Παναγόπουλος Ιεροκήρυκας

Πηγή: ΑΓΙΟΣ ΙΑΚΩΒΟΣ ΤΣΑΛΙΚΗΣ

ΑΓΙΟΥ ΙΓΝΑΤΙΟΥ ΜΠΡΙΑΝΤΣΑΝΙΝΩΦ - Ασκητικές Εμπειρίες Α΄ (pdf)