Η Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννη της Ρίλα, Βουλγαρία

Η Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννη της Ρίλα

Το Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη της Ρίλα, γνωστό και απλά ως Μοναστήρι της Ρίλα (βουλγ. Рилски манастир, Rilski manastir) είναι η μεγαλύτερη και πιο φημισμένη ορθόδοξη μονή στη Βουλγαρία. Βρίσκεται στα Όρη Ρίλα, σε ύψος 1.147 μέτρων και 117 χιλιόμετρα νότια της πρωτεύουσας, Σόφιας. Ολόκληρο το συγκρότημα της μονής καταλαμβάνει μια έκταση 8.800 m² και αποτελείται από μια μονόκλιτη βασιλική, κελιά όπου μένουν οι μοναχοί και έναν πύργο.

Το μοναστήρι ιδρύθηκε το 10ο αιώνα και αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά πολιτισμικά, ιστορικά και αρχιτεκτονικά μνημεία της Βουλγαρίας και γενικότερα των Βαλκανίων. Το 1976 ανακηρύχθηκε εθνικό ιστορικό μνημείο της Βουλγαρίας και το 1983 χαρακτηρίστηκε από την ΟΥΝΕΣΚΟ ως Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς[1]. Από το 1991 υπάγεται εξ' ολοκλήρου στην Ιερά Σύνοδο του Πατριαρχείου Βουλγαρίας.

Σύμφωνα με την παράδοση, τη μονή ίδρυσε ο ερημίτης Άγιος Ιωάννης της Ρίλας, από τον οποίο και πήρε το όνομά της, κατά την περίοδο του Τσάρου Πέτρου Α' (927-968). Ο ερημίτης ζούσε, στην πραγματικότητα, σε μια σπηλιά κοντά στο μοναστήρι, το οποίο χτίστηκε από τους μαθητές του. Τα λείψανά του φυλάσσονται στη μονή.

Η μονή πάντοτε υποστηριζόταν και ήταν σεβαστή από τους Βούλγαρους άρχοντες, αποτελώντας το πολιτισμικό και πνευματικό κέντρο της βουλγαρικής εθνικής συνείδησης, που έφτασε στο απόγειό του από το 12ο ως το 14ο αιώνα. Στην τωρινή της θέση η μονή αναστηλώθηκε κατά το 14ο αιώνα από τον ντόπιο φεουδάρχη Χρέλιο Ντραγκόλοφ, ωστόσο μέχρι τα μέσα του 15ου αιώνα δέχτηκε πολυάριθμες επιδρομές και καταστροφές από τους Οθωμανούς.

Χάρη σε δωρεά της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και πιο συγκεκριμένα του Ρωσικού Μοναστηριού στο Άγιο Όρος, η Μονή της Ρίλας ανακατασκευάστηκε στα τέλη του 15ου αιώνα και αποτέλεσε θύλακα του βουλγαρικού πολιτισμού και γλώσσας κατά την περίοδο της ξένης κυριαρχίας. Καταστράφηκε από φωτιά το 1833 και ανοικοδομήθηκε και πάλι μεταξύ 1834 και 1862 με χρήματα εύπορων πολιτών της χώρας, αποτελώντας χαρακτηριστικό παράδειγμα της Βουλγαρικής Αναγέννησης κατά το 18ο και 19ο αιώνα.

***

Ο Άγιος Ιωάννης της Ρίλας

Ο Ιωάννης της Ρίλας, αγιοποιημένος από τη Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία, ζούσε κατά τον Μεσαίωνα, όταν στη Βουλγαρία ο χριστιανισμός έγινε επίσημη θρησκεία, ενώ ο παλιός ειδωλολατρικός πολυθεϊσμός διαλύθηκε.

Γεννήθηκε το έτος 876 στο χωριό Σκρίνο της περιοχής Κιουστεντίλ, κατά τη βασιλεία του τσάρου Βόριδος Α', σύντομα μετά τον προσηλυτισμό των Βουλγάρων στον χριστιανισμό. Ακόμα από τα νεανικά του χρόνια διαπαιδαγωγούνταν σε αυστηρή χριστιανική ζωή, σε υποταγή και σεβασμό προς τους γονείς του. Μετά το θάνατό τους αφοσιώθηκε ολόψυχα στην Εκκλησία και έγινε θεμελιωτής του αναχωρητισμού στη Βουλγαρία.

Ο Θεός εμφανίστηκε στον ύπνο του και του έδειξε ένα απόμακρο μέρος στο βουνό Ρίλα, όπου έπρεπε να ιδρύσει μοναστήρι και να αποδεχθεί το μοναχισμό. Εκεί πέρασε 20 χρόνια - πρώτα σε μια σπηλιά, ύστερα στην κουφάλα παλιάς βαλανιδιάς και 7 χρόνια σε έναν απρόσιτο βράχο, στους πρόποδες του οποίου σήμερα υψώνεται η μεγαλόπρεπη Μονή της Ρίλας. Σ’ αυτόν πήγαιναν πολλοί άνθρωποι για συμβουλή και ηθική υποστήριξη. Σύντομα έγινε τόσο δημοφιλής, που και ο ίδιος ο Βούλγαρος τσάρος Πέταρ ήθελε να συναντηθεί μ’ αυτόν.

Πολλοί ήταν οι χριστιανικοί άθλοι του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας, ο οποίος στο τέλος της ζωής του έμενε σε κρυμμένη από τα ανθρώπινα μάτια σπηλιά. Για το θάνατό του κανένας δεν ήξερε, το πτώμα του δεν θάφτηκε και βρέθηκε από τον ηγούμενο της Μονής της Ρίλας 40 μέρες μετά το θάνατο του Αγίου. Σύμφωνα με τους θρύλους ο ίδιος ο Ιωάννης της Ρίλας εμφανίστηκε στον ηγούμενο και του διέταξε να τον θάψει στην σπηλιά κοντά στο παλιό ασκητήριο. Σύμφωνα με άλλους θρύλους ο τσάρος Πέταρ ήθελε και πάλι να συναντηθεί με τον Άγιο και έστειλε ανθρώπους να τον ψάξουν. Αυτοί βρήκαν το πτώμα, ακολουθώντας τα ίχνη των άγριων ζώων και όταν μπήκαν στη σπηλιά, άκουσαν "κουδούνι να κουδουνίζει και σήμαντρο να ηχεί, είδαν το καντήλι να καίει και αντιλήφθηκαν τα λείψανα να μοσχοβολούν".

Αργότερα άγγελος εμφανίστηκε στον ύπνο του τσάρου Πέταρ και του είπε, ότι τα λείψανα του Οσίου Ιωάννη της Ρίλας πρέπει να μεταφερθούν στη Σόφια, για να μπορεί και ύστερα από το θάνατό του να κηρύσσει στο λαό την πίστη στο Χριστό. Με εντολή του τσάρου τα λείψανα πρώτα τέθηκαν στην επισκοπική εκκλησία, αργότερα στην εκκλησία του Αγίου Λουκά και στο τέλος στην νέα τότε εκκλησία του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας.

Αργότερα τα λείψανα μεταφέρθηκαν σαν τρόπαιο στην Ουγγαρία, αλλά το 1187, στη διάρκεια της εξέγερσης των αδελφών Ασέν και Πέταρ, επιστράφηκαν στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας. Στις 19 Οκτωβρίου του 1195 τα λείψανα μεταφέρθηκαν με τιμές στο Τίρνοβο, για να αγιάσουν τη νέα βουλγαρική πρωτεύουσα, να εδραιώσουν τη νίκη επί των Βυζαντινών και να σταθεροποιήσουν το νεαρό βουλγαρικό κράτος. Έμειναν εκεί μέχρι το έτος 1470 και θεράπευαν ανθρώπους: τυφλοί άρχιζαν να βλέπουν, ανάπηροι να πετούν τα δεκανίκια, βωβοί να μιλάνε.

Από τον 15ο αιώνα τα λείψανα αναπαύονται στο Μοναστήρι, ιδρυμένο πέντε αιώνες προηγούμενα στο βουνό Ρίλα από τον Άγιο Ιωάννη, κοντά στο μέρος, όπως ζούσε σαν αναχωρητής.

Ακόμα από την ίδρυσή του το μοναστήρι ήταν κέντρο πλούσιας γραμματολογικής και διαφωτιστικής δραστηριότητας. Ο Άγιος Ιωάννης ήταν αρκετά μορφωμένος άνθρωπος, όπως φαίνεται και από την πνευματική του διαθήκη, τόσο επίκαιρη και στις μέρες μας: η πραγματική ευτυχία επιτυγχάνεται από τον άνθρωπο μόνο μέσω της αρετής, ενώ οι σπουδαιότερες αρετές είναι η δικαιοσύνη, η σεμνότητα, η τιμιότητα, η αγάπη προς τους συνανθρώπους, προς το λαό και την πατρίδα.

Ἀπολυτίκιον. 

Ἦχος πλ. α’. Τὸν συνάναρχον Λόγον.

Φερωνύμως χαρίτων τοῦ θείου Πνεύματος, τῇ ἰσαγγέλῳ ζωῇ σου ἀνακαθάρας τὸν νοῦν, εἰσεδέξω δαψιλῶς τὸν πλοῦτον Ὅσιε, καὶ θαυμάτων αὐτουργός, ἀνεδείχθης ἀληθῶς, Πατὴρ ἡμῶν Ἰωάννη, καθικετεύων ἀπαύστως, ἐλεηθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.

Κοντάκιον. 

Ἦχος δ’. Ἐπεφάνης σήμερον.

Ἐν τῷ Ῥίλᾳ ἄγγελος Πάτερ ὡράθης, καὶ Μονὴν ἀνήγειρας, ὦ Ἰωάννη τῷ Χριστῷ, ἔνθα τὸ θεῖόν σου λείψανον, καθαγιάζει τοὺς πίστει προστρέχοντας.

Πηγή: zoiforos.gr